پلاکتها سلولهای کوچکی در خون هستند که اولین سد دفاعی بدن در برابر خونریزی محسوب میشوند. وقتی رگ خونی آسیب میبیند، پلاکتها به محل آسیب میچسبند، به هم متصل میشوند و جلوی ادامه خونریزی را میگیرند.
مشکلات پلاکتی میتوانند به دو شکل اصلی ایجاد شوند:
۱) تعداد پلاکت کم باشد
۲) تعداد پلاکت طبیعی باشد ولی عملکرد آن دچار اختلال باشد
هر دو حالت میتوانند باعث خونریزی غیرطبیعی شوند.
اختلالات عملکردی پلاکتی ارثی
در این بیماریها تعداد پلاکت معمولاً طبیعی است، اما عملکرد آن درست نیست.
سندرم برنارد–سولیر
در این بیماری، پلاکتها نمیتوانند بهدرستی به دیواره رگ آسیبدیده بچسبند.
این اختلال معمولاً از کودکی دیده میشود و میتواند باعث:
- خونریزی بینی مکرر
- کبودی آسان
- خونریزی شدید پس از جراحی
- قاعدگیهای شدید در خانمها
گاهی اندازه پلاکتها بزرگتر از حد طبیعی است و ممکن است تعداد آنها کمی کاهش یافته باشد.
بیماری گلانزمن (Glanzmann Thrombasthenia)
در این بیماری، پلاکتها نمیتوانند بهخوبی به یکدیگر متصل شوند.
در نتیجه لخته اولیه بهدرستی تشکیل نمیشود.
علائم شایع شامل:
- خونریزی طولانی از زخمهای کوچک
- خونریزی لثه
- خونریزی بینی
- خونریزی شدید پس از اقدامات دندانپزشکی
- قاعدگیهای بسیار شدید
این بیماری معمولاً از کودکی تشخیص داده میشود و نیاز به پیگیری تخصصی دارد.
اختلالات پلاکتی اکتسابی
گاهی مشکل پلاکت ارثی نیست و در طول زندگی ایجاد میشود.
یکی از شایعترین این موارد:
ITP (پورپورای ترومبوسیتوپنیک ایمنی)
در ITP، سیستم ایمنی بدن به اشتباه پلاکتها را تخریب میکند و باعث کاهش تعداد آنها میشود.
علائم شامل:
- لکههای ریز قرمز روی پوست (پتشی)
- کبودیهای خودبهخودی
- خونریزی بینی
- خونریزی لثه
- در زنان، قاعدگی شدید
در این بیماری، مشکل در «تعداد» پلاکت است، نه عملکرد آن.
ITP میتواند در کودکان یا بزرگسالان دیده شود و در بسیاری از موارد با درمان قابل کنترل است.
تفاوت این بیماریها با هموفیلی
در اختلالات پلاکتی معمولاً خونریزیهای پوستی و مخاطی شایعتر است (بینی، لثه، قاعدگی).
در حالیکه در هموفیلی بیشتر خونریزیهای عمقی و مفصلی دیده میشود.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
در صورت مشاهده موارد زیر، بررسی تخصصی لازم است:
- خونریزی مکرر یا طولانی
- کبودیهای زیاد بدون ضربه مشخص
- قاعدگیهای بسیار شدید
- سابقه خانوادگی اختلال خونریزی
- خونریزی شدید پس از جراحی با وجود آزمایشهای انعقادی طبیعی
تشخیص چگونه انجام میشود؟
پزشک ممکن است آزمایشهای زیر را درخواست کند:
- شمارش پلاکت
- بررسی عملکرد پلاکت
- آزمایشهای تجمع پلاکتی
- آزمایشهای تخصصیتر در مراکز تخصصی انعقاد
- در موارد ارثی، بررسی ژنتیکی
تشخیص دقیق نوع اختلال اهمیت زیادی در انتخاب درمان دارد.
درمان
درمان به نوع بیماری بستگی دارد.
ممکن است شامل:
- داروهای کنترلکننده خونریزی
- درمان قبل از جراحی یا دندانپزشکی
- در برخی موارد تزریق فرآوردههای خونی
- در ITP درمانهای تنظیمکننده سیستم ایمنی
هدف اصلی، پیشگیری از خونریزیهای شدید و حفظ کیفیت زندگی بیمار است.
نکات مهم برای بیماران
- از مصرف خودسرانه آسپرین و بسیاری از داروهای ضدالتهاب خودداری کنید.
- قبل از هر جراحی یا اقدام دندانپزشکی، پزشک خود را مطلع کنید.
- در صورت خونریزی غیرعادی یا شدید، سریعاً با مرکز درمانی تماس بگیرید.
- پیگیری منظم در مرکز تخصصی بسیار مهم است.
پیام پایانی
بسیاری از اختلالات پلاکتی با تشخیص صحیح و مراقبت مناسب قابل کنترل هستند.
آگاهی از بیماری، شناخت علائم هشدار و ارتباط منظم با تیم تخصصی، مهمترین ابزار برای داشتن یک زندگی سالم و فعال است.